ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΒΑΓΙΩΝ

Τρίτη 16 Απριλίου 2013

ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥ ΜΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Αδυναμίες των Δυτικών Δημοκρατιών

Αντιπροσωπευτικότητα νοθευμένη: Οι πλούσιοι ή οι χρηματοδοτούμενοι από τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα (τεράστιες εταιρίες που τα κέρδη τους είναι μεγαλύτερα από τα εισοδήματα λαών ολόκληρων!) εξασφαλίζουν την εκλογή τους και την επανεκλογή τους (τα σόγια των πολιτικών – άνθρωποι που δεν έχουν κερδίσει ποτέ το ψωμί τους με κάποια παραγωγική εργασία και γίνονται πάμπλουτοι προωθώντας τα συμφέροντα των οικονομικών γιγάντων). Αυτά τα συμφέροντα σπάνια είναι κοινά με τα συμφέροντα των πολλών. Αποτέλεσμα: Το 1% των κατοίκων του πλανήτη έχει πλούτο ίσο με τους υπόλοιπους 99% συνολικά! Κάτι άλλο θα είχαν υπόψη τους οι αρχαίοι Αθηναίοι, όταν εγκαθίδρυσαν τη Δημοκρατία ως πολίτευμα! Βέβαια, εκείνοι είχαν την λεγόμενη Άμεση Δημοκρατία, και όχι την σύγχρονη Αντιπροσωπευτική. Και όταν χρειαζόταν κάποια αντιπροσώπευση, αυτή δεν γινόταν με εκλογές, αλλά με κλήρωση, ώστε όλοι να έχουν τις ίδιες πιθανότητες εκλογής. Και επειδή οι ...κατεργάρηδες δεν είναι φαινόμενο σύγχρονο, φρόντιζαν η θητεία τους να είναι σύντομη, από μερικές εβδομάδες μέχρι μερικούς μήνες, ώστε να μην προλαβαίνουν να στήνουν μηχανισμούς διαπλοκής.

Προβλήματα στην κατανομή των πόρων

Όταν μία εκλογική περιφέρεια (Νομός στις εθνικές εκλογές, κράτος στην Ευρωπαϊκή Ένωση) είναι πιο πλούσια από τις άλλες, κατοικείται από περισσότερους πολίτες, άρα οι αντιπρόσωποι της περιοχής είναι περισσότεροι. Στις κατά πλειοψηφία αποφάσεις των Κοινοβουλίων, λογικά, οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι υποστηρίζουν τις εκλογικές τους περιφέρειες σε βάρος των άλλων, των πτωχότερων και πιο αραιοκατοικημένων, αν δεν το κάνουν λιγοστεύουν τις πιθανότητές τους να επανεκλεγούν. Έτσι οι πόροι και τα έργα μοιράζονται με τρόπο που οι πλουσιότερες περιοχές να προτιμούνται, ώστε το χάσμα ανάμεσα στις πτωχότερες και τις πλουσιότερες περιοχές συνεχώς θα αυξάνει. Οι κάτοικοι στις πτωχότερες περιοχές θα γίνονται όλο και λιγότεροι, γιατί οι κοινωνικές υποδομές (σχολεία, νοσοκομεία, συγκοινωνίες, πολιτισμός) θα είναι συγκεντρωμένες στις πολυάνθρωπες περιοχές. Αν αυτό είναι καλό για την χώρα ή την Ευρώπη πρέπει να το εξετάσουμε. Εγώ πιστεύω πως έτσι εγκαταλείπονται και ερημώνουν μικρές πανέμορφες πατρίδες, η αστυφιλία επιτείνεται και οι εσωτερικοί μετανάστες έχουν πάντα το αίσθημα του ξεριζωμού. Έτσι δεν εξασφαλίζεται η ευτυχία του ατόμου, που υποτίθεται πως είναι η επιδίωξη κάθε κοινωνικού συνόλου.

Διαπλοκή

Αφού η αντιπροσωπευτικότητα παρουσιάζει τα προβλήματα που αναφέρθηκαν πιο πάνω, και αφού οι αποφάσεις για την κατανομή του πλούτου δεν είναι χωρίς “υστεροβουλίες”, ο πολίτης προσπαθεί να επιτύχει την ικανοποίηση των συμφερόντων του – αναγκών του με τη διαπλοκή. Είτε με οικονομικά ανταλλάγματα, είτε με υπόσχεση να δώσει την ψήφο του, νοθεύεται η λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών. Ο Πολίτης έτσι γίνεται οπαδός, γίνεται πελάτης. Τότε η διακήρυξη της Γαλλικής Επανάστασης “Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη” καταντά κακόγουστο αστείο. Γίνεται Ελευθερία στην ανέχεια, την αμορφωσιά και την αθλιότητα, γίνεται Ανισότητα ευκαιριών στη γνώση και σε εργασία (τα σχολεία των πλουσίων, οι καλοπληρωμένες δουλειές των golden boys), ανισότητα των συνθηκών διαβίωσης (οι βίλες και τα γιοτ των πλουσίων και η κακομοιριά των φτωχών). Δεν υπάρχει ισότητα όταν όλα, ακόμα και η προτεραιότητα στις διάφορες “ουρές” (και οι άλλοι ας περιμένουν μάταια να τους προσφερθεί η υπηρεσία που δικαιούνται), καταστρατηγείται σε

όφελος αυτών που μπορούν να πληρώσουν το φακελάκι. Όσο για την Αδελφοσύνη... ο ένας να υποβλέπει τις επιτυχίες του άλλου, να μην υπάρχει αξιοκρατία, η μια κοινωνική ομάδα να στρέφεται εναντίον της άλλης, να οξύνονται οι κοινωνικές αντιθέσεις και να εντείνεται η αστυνομική καταστολή!

Το μεγάλο πρόβλημα: Μπορεί η Δυτική Δημοκρατία να εξαχθεί στην Ανατολή;

Προσοχή, η ερώτηση δεν είναι αν επιτρέπεται να επιβληθεί με τα όπλα, όπως είναι η πολιτική των μεγάλων δυτικών δυνάμεων στη πρώην Γιουγκοσλαβία το 1999, το Αφγανιστάν το 2003, το Ιράκ το 2005, την Αίγυπτο το 2010, τη Λιβύη το 2011, και αλλού! Αυτό μόνο τα συμφέροντα των δυτικών οικονομιών εξασφαλίζει, όχι τα συμφέρονται των κατοίκων των χωρών που δήθεν προστατεύονται! Απόδειξη: η πιο οπισθοδρομική ολιγαρχία στον κόσμο ολόκληρο είναι η Σαουδική Αραβία. Καταπίεση των γυναικών μέχρι λιθοβολισμού γιατί δεν φόρεσαν μπούρκα! Επειδή όμως έχει πολύ πετρέλαιο και οι πρίγκιπες/ηγέτες της είναι φίλοι των Αμερικανών, κανείς δεν σκέφτεται να θέσει θέμα Δημοκρατίας εκεί! Γίνεται χαμός σε όλο τον κόσμο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα δικαιώματα του ατόμου, αλλά εκεί τσιμουδιά! Αλλά, και στο Ιράκ, οι Αμερικανοί τα κάνανε όλα ρημάδι μετά από ψεύτικες καταγγελίες του τότε προέδρου Μπους πως ο δικτάτορας του Ιράκ Σαντάμ Χουσεΐν ετοίμαζε όπλα μαζικής καταστροφής. Τα κάνανε ρημάδι και δεν βρήκαν ούτε ένα κανόνι! Το καταπληκτικό Μουσείο της Τεχεράνης έγινε θύμα προσχεδιασμένης επίθεσης από αρχαιοκάπηλους, και τα πολύτιμα εκθέματά του είναι τώρα στις ιδιωτικές συλλογές στη Δύση! Και πήγαν στην Αμερική περισσότερα από δέκα χιλιάδες φέρετρα γεμάτα με τα σώματα αμερικανών στρατιωτών! Φάνηκε πως ούτε οι ζωές των παιδιών του αμερικανικού λαού δεν έχουν σημασία μπροστά στα μεγάλα οικονομικά πετρελαϊκά συμφέροντα. Και ο καραγκιόζης ο πρόεδρος Μπους δεν έπαθε τίποτα!

Δεν μιλάμε λοιπόν για “Δημοκρατία” επιβεβλημένη με τη δύναμη των όπλων, και την εγκαθίδρυση κυβερνήσεων από μαριονέτες-έμπιστους των δυτικών οικονομικών συμφερόντων. Μιλάμε για την γνήσια δημοκρατία, έστω με τα μειονεκτήματα των δημοκρατιών δυτικού τύπου. Μπορεί το πολιτειακό σύστημα “Δημοκρατία” να ισχύσει σε αυτούς τους λαούς; Στα όρια του θανάτου από την πείνα, με την θνησιμότητα των βρεφών σε πρωτάκουστα ύψη, με την αμορφωσιά να δέρνει αλύπητα αυτά τα θλιβερά ανθρώπινα μυαλά, με τις αρρώστιες να κάνουν θραύση, με τον θρησκευτικό φανατισμό να οπλίζει τα χέρια πολεμιστών που στάζουν αίμα, με τις φυλετικές συγκρούσεις να σπαράζουν χώρες-δημιουργήματα της διπλωματίας των μεγάλων δυνάμεων, επίτηδες φτιαγμένες έτσι ώστε να αποτελούνται από φυλές που από χρόνους πανάρχαιους ήταν σε σύγκρουση μεταξύ τους, για να μην μπορέσουν να μονιάσουν οι λαοί και να μπορούν οι ξένοι να κάνουν κουμάντο αφού τους καλούν για να ειρηνέψουν πολέμους που, στην πραγματικότητα, προσχεδιάστηκαν προσεχτικά από τους ίδιους όταν χαράζονταν τα σύνορα των κρατών*, πού θα βρεθεί η γνώση και η υπερηφάνεια που είναι απαραίτητα για να είναι κάποιος άνθρωπος πολίτης και όχι δούλος των όποιων αφεντάδων; Πώς μπορείς να είσαι ελεύθερος άνθρωπος, όταν είσαι δούλος της πείνας; Το θέμα είναι τεράστιο και θα πρέπει να το αντιμετωπίσει η γενιά σας. Και γιατί να το κάνουμε; θα αναρωτηθεί κάποιος. Τί μας νοιάζει εμάς, με τα τόσα μας προβλήματα, να μπλέξουμε και με το τι συμβαίνει στην Αφρική ή στην Ασία ή στη Νότια Αμερική; Δύο λόγοι που πρέπει να το κάνουμε, ένας επιφανειακός και ένας βαθύτερος: Ο πρώτος είναι πως αυτά τα προβλήματα εκεί μετακομίζουν εδώ μαζί με τα ανθρώπινα ερείπια που φτάνουν εδώ και γεμίζουν τις πλατείες μας, η Ελλάδα έχει γίνει μια πολυπολιτισμική κοινωνία χωρίς να το καλοκαταλάβουμε. Υπόγεια πολυπολιτισμική, όχι επίσημα, γιατί οι πολιτισμοί των παράνομων μεταναστών είναι και αυτοί περίπου παράνομοι! Ο άλλος λόγος είναι πως δεν μπορούμε να λογιαζόμαστε άνθρωποι αν δεν νοιαστούμε για τη δυστυχία των παιδιών οπουδήποτε στη γη. Τη δυστυχία, την πείνα, την αρρώστια των παιδιών δεν

μπορούμε να μην την νοιαζόμαστε, γιατί είναι οι μόνοι άνθρωποι που είναι τελείως αθώοι, και γιατί αν σταματήσεις να ενδιαφέρεσαι για τα παιδιά του κόσμου, τότε δεν ενδιαφέρεσαι για τη ζωή.

*Πάρτε ένα χάρτη της Αφρικής. Δείτε τα σύνορα, τα χαραγμένα με χάρακα. Από πού περνούν αυτές οι γραμμές; Περνούν από τη μέση χωριών χωρίζοντας τους ανθρώπους τους σε διαφορετικά κράτη, μοιράζοντας φυλές σε δύο ή περισσότερα κράτη. Ξεκινώντας έτσι οι Δυτικοί έβαλαν μια ολόκληρη ήπειρο σε μια διαδικασία συνεχών πολέμων από τη μέση του περασμένου αιώνα. Ψάξτε να βρείτε (και να δείτε) την παλιά έγχρωμη ταινία “Το Ποντίκι που Βρυχάται” μια μαύρη κωμωδία με τον Πίτερ Σέλερς, να δείτε να γελοιοποιείται η πολιτική των μεγάλων δυνάμεων με το να βάζουν τελωνειακό σταθμό μέσα σε ένα σπίτι! Οι κρεβατοκάμαρες στο ένα κράτος, και η κουζίνα στο άλλο, και να πρέπει να δείχνεις το διαβατήριό σου για να πας από το ένα μέρος του σπιτιού σου στο άλλο, αφού αλλάζεις χώρα! Αστεία και υπερβολές, θα πείτε, πόσο όμως κοντά στην πραγματικότητα!

Συμπεράσματα

Δημοκρατία είναι το Κράτος του Δήμου, δηλαδή η δύναμη για αποφάσεις στον οργανωμένο λαό. Δεν είναι ούτε το κράτος των πλουσίων, για τους οποίους δεν ισχύουν οι νόμοι, ούτε το κράτος του ανοργάνωτου όχλου, ούτε το κράτος των ένοπλων συμμοριών που τρομοκρατούν τους πολίτες. Και σίγουρα δεν είναι να διοικείται ο κόσμος από τις πολυεθνικές εταιρίες και τους Οίκους της οικονομικής Αξιολόγησης των χωρών! Επιτέλους, έχουν δικαίωμα να υπάρχουν οικονομικά φτωχές χώρες αλλά με πλούσιο πολιτισμό; Είναι Δημοκρατία το να ψηφίζουμε κάθε τόσο για το ποιος θα μας κυβερνήσει και αυτός να κάνει μετά τα αντίθετα από αυτά που έλεγε προεκλογικά, χωρίς δυνατότητα (συνταγματική πρόβλεψη) ανάκλησής του από το εκλογικό σώμα; Είναι Δημοκρατία να αποτελείται η Βουλή από ανθρώπους που δεν μπορούν να κυβερνήσουν γιατί δεν έχουν καμία σχέση με την πολιτική; Οι περισσότεροι είναι καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι και αθλητές, άνθρωποι που έγιναν γνωστοί για λόγους που δεν έχουν σχέση με την πολιτική και την γνώση του να κυβερνάς, είναι δημιουργήματα της συντριπτικής κυριαρχίας των ΜΜΕ στην πολιτική ζωή της χώρας και της πολιτικής ανωριμότητας των εκλογέων, αν όχι αποτέλεσμα πελατειακών σχέσεων (ψήφισέ με και θα σου κάνω το ρουσφέτι σου) ανάμεσα στους εκλογείς και τους πολιτευόμενους.

Οικολογία και Δημοκρατία

Η Οικολογία, εκτός από τη μελέτη των οργανισμών και των σχέσεων μεταξύ τους και με το περιβάλλον τους, μια και ο άνθρωπος είναι και αυτός ένας από τους οργανισμούς που εξετάζει, είναι και επιστήμη της μελέτης των σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων, άρα και της Πολιτικής. Η αντιμετώπιση από τις ανθρώπινες κοινωνίες των οικολογικών φαινομένων και προβλημάτων είναι (πρέπει να είναι) κύριο μέλημά της. Έτσι δημιουργήθηκε ο κλάδος της Πολιτικής Οικολογίας που αποκτά όλο και μεγαλύτερη σπουδαιότητα, μια και τα οικολογικά προβλήματα γίνονται όλο και σοβαρότερα. Τί μπορούμε να πούμε για το μέλλον από την σκοπιά της πολιτικής οικολογίας;

Δεν μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι, εκτός και αν η φύση αποδειχτεί ικανότερη από τις προβλέψεις μας να απορροφά τις βλαβερές επιπτώσεις της δράσης του ανθρώπου. Ειδικά για το θέμα των ανθρώπινων ελευθεριών εκφράζονται φόβοι πως, παράλληλα με την όξυνση των οικολογικών προβλημάτων θα υπάρξει και ψαλίδισμα των προσωπικών ελευθεριών. Τα οικολογικά προβλήματα θα δημιουργήσουν καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, και σε αυτές τις περιπτώσεις πάντα επιβλήθηκαν μέτρα περιορισμού των ελευθεριών (στρατιωτικός νόμος). Τί μπορεί να γίνει απαραίτητο; Σε ένα πρώτο επίπεδο, θα είναι απαραίτητες κάποιες αλλαγές στον τρόπο διαβίωσης που σήμερα θα προκαλούσαν αντιδράσεις: ο αυστηρός καθορισμός

του μέγιστου αριθμού παιδιών ανά οικογένεια, ώστε να εμποδιστεί η πέρα από κάθε βιωσιμότητα αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη, ο περιορισμός των ενεργειοβόρων αεροπορικών ταξιδιών, η ιδιωτική αυτοκίνηση, η θέρμανση των κατοικιών με ορυκτά ή φυτικής προέλευσης καύσιμα, δραστηριότητες που οξύνουν το πρόβλημα του θερμοκηπίου, η κατανάλωση κρέατος, που για κάθε κιλό του απαιτείται κατανάλωση δεκαπλάσιας ποσότητας δημητριακών, δηλαδή σαράντα φορές περισσότερου ψωμιού πολύτιμου για τη διατροφή των λιμοκτονούντων συνανθρώπων μας, η ανέγερση απομονωμένων κατοικιών στις παραλίες και τα λιγοστά δάση, όλα θα προκαλούσαν σήμερα μεγάλες αντιδράσεις, μπορεί όμως να είναι μέτρα απαραίτητα στο μέλλον. Η συμβολή της τεχνολογίας μπορεί να είναι καθοριστική (π.χ. αεροπορικές πτήσεις ή χερσαίες και θαλάσσιες μετακινήσεις με ηλεκτρική ενέργεια από τον ήλιο, ανάπτυξη τεχνολογίας παρασκευής άμυλου με αποκρυπτογράφηση της φυσικής διαδικασίας της φωτοσύνθεσης και εφαρμογή μεθόδων τεχνητής παρασκευής αμύλου, κ.ά.) Εδώ δύο δρόμοι είναι πιθανοί: Είτε αφήνονται όλα στη λειτουργία της αγοράς, οπότε κάποιοι θα απολαμβάνουν αυτά τα δικαιώματα (σε τελική ανάλυση δικαιώματα στην ίδια τη ζωή) ενώ οι περισσότεροι όχι, με αποτελέσματα που δεν μπορούν να προβλεφθούν (π.χ. μαζική εισβολή εξαθλιωμένων ανθρώπων στις οργανωμένες κοινωνίες με αποτέλεσμα την διάλυσή τους, μια επανάληψη δηλαδή της μεγάλης μετανάστευσης των λαών που έγινε στο παρελθόν, αλλά σε μία κλίμακα αδιανόητα πιο μεγάλη), είτε αποφασίζεται μια Κεντρική Διακυβέρνηση (πώς και από ποιούς; μεγάλα ερωτηματικά) με αυστηρή επιβολή νόμων έκτακτης ανάγκης που θα έχουν αποτέλεσμα το δραστικό περιορισμό των προσωπικών ελευθεριών, τους περιορισμούς στην κατανάλωση προϊόντων μεγάλου οικολογικού κόστους, και την επιβολή αυστηρών ποινών στους παραβάτες, που δεν μπορούμε σήμερα να φανταστούμε τις επιπτώσεις τους. Σε κάθε περίπτωση η Δημοκρατία με τη σημερινή μορφή της θα δεχτεί μεγάλες πιέσεις.

Η μόρφωση των λαών (και όχι απλά η εκπαίδευσή τους), η όσο πιο βαθιά πνευματική καλλιέργεια του καθενός πολίτη θα έχει τεράστια επίδραση στη διαμόρφωση πιο ανθρώπινων όρων στην οργάνωση και τη λειτουργία των κοινωνιών του μέλλοντος, ενός μέλλοντος που ίσως είναι πολύ πιο κοντά απ' ό,τι φανταζόμαστε! Αυτό που απαιτείται από το αυριανό σχολείο είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από την καλή επαγγελματική εκπαίδευση, και οι απαιτήσεις από τους δασκάλους του μέλλοντος θα είναι τεράστιες. Μπορεί η δράση των αυριανών δασκάλων να χαράξει τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην ανθρωπιά και την αποκτήνωση, ανάμεσα στην επικράτηση κανόνων για πολιτισμένη ανθρώπινη συμβίωση ή κανόνων αγέλης. Στον κόσμο που περιγράφουμε, εσείς, οι σημερινοί μαθητές και τα παιδιά σας, θα είστε παρόντες. Πρέπει από τώρα να προετοιμάζεστε για το προνόμιο και το καθήκον που το μέλλον (αλλά και η ιστορία) έχει βάλει στους ώμους σας.

Μιχάλης Τζιώτης,

καθηγητής Βιολογίας

ΝΕΟΙ ΛΑΜΠΤΗΡΕΣ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΑΛΛΑ ...ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΙ ΑΝ ΣΠΑΣΟΥΝ

Οι νέοι λαμπτήρες ενέργειας στηρίζουν τη λειτουργία τους σε μία ποσότητα υδράργυρου που έχουν στο εσωτερικό τους. Όσο οι λάμπες αυτές λειτουργούν κανονικά είναι τελείως ακίνδυνες. Κανείς όμως δεν έχει ενημερώσει τους καταναλωτές για τους κινδύνους που ελλοχεύουν σε περίπτωση που ένας λαμπτήρας ενέργειας σπάσει.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως η ανακύκλωση των συγκεκριμένων λαμπτήρων είναι υποχρεωτική για όλους, σύμφωνα με νόμο που έχει ψηφιστεί. Το σπάσιμο μίας τέτοιας λάμπας ισοδυναμεί με μία μικρή καταστροφή. Η εξάτμιση των 5 mg υδραργύρου που περιέχεται μέσα σε έναν λαμπτήρα, μπορεί να προκαλέσει από βλάβες στα μάτια και στο δέρμα, μέχρι χρόνια προβλήματα στο συκώτι και καρκινογενέσεις.

Σε ενημερώσεις άλλων χωρών σχετικά με την επικινδυνότητα μίας σπασμένη λάμπας, χαρακτηριστικά αναφέρονται οι εξής ενέργειες: «Αν μία λάμπα εξοικονόμησης ενέργειας σπάσει κατά την τοποθέτηση ή την αφαίρεσή της, δεν πρέπει να χρησιμοποιήσουμε ηλεκτρική σκούπα, για να συλλέξουμε τα απορρίμματα, γιατί αυτή θα μολυνθεί, όπως και κάθε άλλο εργαλείο ή συσκευή που θα χρησιμοποιήσουμε. Όλοι όσοι βρίσκονται στον χώρο, άνθρωποι και ζώα, πρέπει να μετακινηθούν άμεσα από το σημείο όπου βρίσκονται τα συντρίμμια της λάμπας, πρέπει να σφραγιστεί ο χώρος και να κλείσουν τα συστήματα εξαερισμού. Τα ρούχα και τα παπούτσια πρέπει να αλλαχθούν και να καταστραφούν. Συλλέγουμε τα απορρίμματα φορώντας γάντια, τα τοποθετούμε σε μία σακούλα, την οποία βάζουμε εν συνεχεία σε άλλη σακούλα και καλούμε την Πυροσβεστική για να την παραλάβει».

Ακούγεται βγαλμένο από σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα και ο βαθμός επικινδυνότητας μίας σπασμένης ενεργειακής λάμπας.

Οι ηλεκτρολόγοι διευκρινίζουν ότι οι πιθανότητες μία τέτοια λάμπα να σπάσει κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της από μία απότομη αυξομείωση της τάσης του ηλεκτρικού ρεύματος είναι ελάχιστες. Η προσοχή μας όμως πρέπει να επικεντρωθεί στη διαδικασία τοποθέτησης και αφαίρεσής τους και φυσικά σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει να πετάγονται στους κάδους απορριμάτων, αλλά υποχρεωτικά και μόνο σε συγκεκριμένα σημεία ανακύκλωσης τα οποία βέβαια είναι προς το παρόν ελάχιστα και θα πρέπει να ψάχνει κανείς για να τα βρει. Εμείς στο σχολείο μας διαθέτουμε τέτοια δοχεία.

Οι λαμπτήρες ενέργειας έχουν βοηθήσει πάρα πολύ στο περιβάλλον και στην οικονομία του ρεύματος στα σπίτια μας, όμως κάθε καταναλωτής θα πρέπει να ενημερωθεί, το συντομότερο δυνατό, για την προσεκτική χρήση τους και για τον τρόπο αντιμετώπισης ενός ατυχήματος, ειδάλλως μπορούν να αποβούν μοιραίοι.

Μιχάλης Τζιώτης,

καθηγητής Βιολογίας

ΜΟΝΣΑΝΤΟ, ΕΤΑΙΡΙΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ

“Μεγάλος χαμός” γίνεται στις ΗΠΑ με την ψήφιση του τελευταίου νόμου από το Κονγκρέσο. Η Μονσάντο παίρνει ακόμα μεγαλύτερα νομικά προνόμια απέναντι στους πολίτες. Οι πολίτες και το κράτος θα δείξουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στην συγκεκριμένη εταιρία, αλλά και στις άλλες ανάλογες εταιρίες βιοτεχνολογίας. Αλλά τι έκανε η Μονσάντο τις τελευταίες δεκαετίες ώστε να αξίζει αυτή την εμπιστοσύνη μας;

1Μία εταιρία ερευνών για τις μέλισσες, η Beeologics ,κατηγόρησε την Μονσάντο ότι τα γενετικά τροποποιημένα φυτά που παράγει προκαλούν θάνατο στις μέλισσες. Πώς απάντησε η Μονσάντο; Αγόρασε την εταιρία για να της κλείσει το στόμα!

2Η Μονσάντο ειδικεύεται και στην παραγωγή φαρμάκων και χημικών που έχει αποδειχτεί πως είναι επικίνδυνα.

3α) Ξεκίνησε συμμετέχοντας ενεργά στην παραγωγή της πυρηνικής βόμβας στον Β' Παγκόσμιο πόλεμο.

4β) Μετά παρασκεύασε το DDT, σήμερα απαγορευμένο, αφού πέρασε στην τροφική αλυσίδα και είχε αποτέλεσμα το τσόφλι από τα αβγά των πουλιών να γίνεται τόσο λεπτό που τα αβγά να σπάνε όταν τα πουλιά τα επωάζουν, δεν αντέχουν δηλαδή ούτε το βάρος του γονιού.

5γ) Παρασκεύασε τα αποφυλλωτικά που χρησιμοποίησε ο αμερικανικός στρατός το 1965-1974 στον πόλεμο του Βιετνάμ, που ακόμα δημιουργούν καρκινογενέσεις στους Βιετναμέζους και τους Αμερικανούς στρατιώτες που ήλθαν σε επαφή με αυτά.

6δ) Πετάει στο περιβάλλον, στις ΗΠΑ και την Αγγλία, τα δηλητηριώδη κατάλοιπα των ερευνών της, τα λεγόμενα PCB (Polychlorinated Biphenyls – Πολυχλωριωμένα Διφαινύλια), όπου κι αν έχει τα εργαστήριά της, και όταν γίνονται έρευνες για τα κρούσματα καρκίνου που πληθαίνουν στις περιοχές που αποβάλλει τα δηλητήρια, τότε παραποιεί τα αποτελέσματά τους και αυτά τα φαλκιδευμένα στοιχεία τα υποβάλλει στις αρχές για να κερδίσει τις δίκες.

7ε) Κατασκευάζει την ορμόνη rbGH, που επιταχύνει την αύξηση του σώματος των βοοειδών, η οποία είναι απαγορευμένη σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο εκτός από τις ΗΠΑ, το Μεξικό και την Βραζιλία. Αυτή η ορμόνη έχει κατηγορηθεί πως είναι δυνατό να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στην υγεία, ακόμα και καρκίνους.

8στ) Έχει παρασκευάσει το γλυκαντικό Ασπαρτάμη (που βρίσκεται παντού, ακόμα και στα αναψυκτικά και στις τσίχλες χωρίς ζάχαρη) και πήρε άδεια γι' αυτό από την Αμερικανική Υπηρεσία Ελέγχου Φαρμάκων και Χημικών φαλκιδεύοντας τα αποτελέσματα των σχετικών ερευνών. Οι ίδιοι οι επιστήμονες που έκαναν τις έρευνες βγήκαν στα ΜΜΕ και κατήγειλαν την Μονσάντο πως “εξαφάνισε” τα αποτελέσματα των ερευνών τους. Ας σημειωθεί πως στην Αμερική αυτές τις έρευνες τις κάνουν οι ίδιες οι εταιρίες που ζητούν την έγκριση κάποιου φάρμακου ή χημικής ουσίας και πως τα πορίσματα των ερευνών είναι απόρρητα. Ολόκληρος ο επιστημονικός κόσμος στις ΗΠΑ και την Ευρώπη έχει ξεσηκωθεί ενάντια στο να μένουν κρυφά τα πορίσματα των ερευνών, αλλά οι μεγάλες εταιρίες συνεχίζουν να επηρεάζουν τους πολιτικούς ώστε να μην αλλάξει τίποτε σε αυτό το θέμα. Η Ασπαρτάμη, λοιπόν, έχει κατηγορηθεί για τα παρακάτω προβλήματα: πονοκέφαλους, ζαλάδες, αλλαγή διάθεσης, εμετούς, ναυτία, πόνους στην κοιλιά και κόπωση. Έχει επίσης κατηγορηθεί και για άλλες ζημίες στην υγεία, ανάμεσά τους τον διαβήτη και τον καρκίνο. Το ότι προκαλεί καρκίνο έχει επιβεβαιωθεί το 2011. Μήπως καταναλώνετε και εσείς Ασπαρτάμη;

9ζ) Η Greenpeace, που ελπίζω να την γνωρίζετε, έχει κατηγορήσει την Μονσάντο για σοβαρή καταστροφή του περιβάλλοντος με δηλητήρια σε τουλάχιστον 93 περιοχές του πλανήτη. Στηρίχτηκε γι' αυτό σε απόρρητα έγγραφα που διέρρευσαν από τους ίδιους τους υπαλλήλους της Μονσάντο που δεν αντέχουν να σιωπούν για τις εγκληματικές για το περιβάλλον πολιτικές της εταιρίας.

10Αφού επί δεκαετίες η Μονσάντο γεμίζει τα χωράφια όλου του πλανήτη με γενετικά τροποποιημένο βαμβάκι, χωρίς τα κράτη και οι αγρότες που χρησιμοποιούν τα προϊόντα της να γνωρίζουν τι ακριβώς χρησιμοποιούν, αποκαλύφθηκε πως η εταιρία χρησιμοποιούσε παραπλανητικά στοιχεία για το περιεχόμενο των σάκκων με τα προϊόντα της! Για να ακριβολογούμε πιάστηκε στα πράσσα να κοροϊδεύει τους καταναλωτές γεωργούς για την αποτελεσματικότητα και των χημικών παρασιτοκτόνων, γι' αυτό και συμφώνησε να πληρώσει εξωδικαστικά πρόστιμο 2,5 εκατομμυρίων δολαρίων για να αποφύγει να δικαστεί, για να μην πάρει το σκάνδαλο έκταση και δυσφημιστεί. Αυτά τα χρήματα μας φαίνονται πολλά, αλλά γι' αυτόν τον πολυδισεκατομμυριούχο γίγαντα είναι ποσό αστείο, πολύ μικρότερο από όσα κέρδισε πουλώντας ακατάλληλους σπόρους από το 2003 μέχρι το 2008! Παράλληλα οι αρχές τής απαγόρευσαν να πουλάει τα συγκεκριμένα προϊόντα στο Τέξας για να μην αποκτήσουν τα παράσιτα μεγάλη αντοχή και δημιουργηθούν τεράστια προβλήματα στις καλλιέργειες. Εκεί απαγορεύτηκαν, αλλά συνήθως ό,τι απαγορεύεται να πουληθεί στην Αμερική διοχετεύεται και πουλιέται στην Ευρώπη. Μήπως χρησιμοποιούν οι αγρότες μας στην Βοιωτία και αλλού τον βαμβακόσπορο που απαγορεύτηκε από τις αμερικανικές αρχές; Μήπως θα τους τον “πασάρουν” τώρα σε πολύ φτηνότερες τιμές;

11Τελευταία η Καλιφόρνια πρότεινε στους πολίτες της να επιβάλουν τη σήμανση των γενετικά τροποποιημένων τροφών με κατάλληλες πινακίδες πάνω στις συσκευασίες, μέσα από τοπικές εκλογές. Δεν φαντάζεστε τι έγινε! Οι ψηφοφόροι “πνίγηκαν” κάτω από μια καταιγίδα παραπειστικών και ψεύτικων πληροφοριών ώστε η πρόταση νόμου να μην ψηφιστεί! Η καμπάνια στοίχισε 47 εκατομμύρια δολάρια (σας φάνηκαν πολλά τα 2,5 εκατομμύρια του πρόστιμου;) Στη διαφημιστική αυτή εκστρατεία οι επιστήμονες κουράστηκαν να μετρούν τα ψέμματα που χρησιμοποιήθηκαν! Αυτοί που βγάζουν δις πουλώντας τα δηλητήρια δεν τσιγκουνεύτηκαν ώστε να αποφύγουν να γίνει η “κακή αρχή”, να μαθαίνει δηλαδή ο πολίτης τι περιέχουν τα τρόφιμα που αγοράζει!

12Η προπαγάνδα που κάνει η εταιρία έχει πολλούς στόχους, από το να προσπαθεί να κρύψει πως το τροποποιημένο προϊόν έχει περάσει “κατά λάθος” στις φυσικές καλλιέργειες μέχρι και να επηρεάζει μικρά παιδάκια τυπώνοντας παιχνίδια και βιβλία ζωγραφικής που θα τα κάνουν αυριανούς πολίτες που δεν θα αμφισβητούν τα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα. Γι' αυτούς που διαβάζουν Αγγλικά, δείτε το βιβλίο στον σύνδεσμο http://www.whybiotech.com/resources/Kids-Biotech-Basics-Activity-Book.pdf

13Το κύριο βάρος στην καμπάνια της δίνεται στο ψέμα πως αν δεν την αφήσουμε να δηλητηριάσει με τροποποιημένους γονότυπους όλα τα αγροτικά προϊόντα, ο κόσμος θα αντιμετωπίσει το φάσμα του παγκόσμιου λιμού. Τα παιδιά μαθαίνουν πως τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα είναι πιο θρεπτικά και πιο υγιεινά!!!

14Μια τελευταία κυβερνητική έρευνα στην Ινδία αποκάλυψε πως η Μονσάντο είναι υπεύθυνη για την αυτοκτονία, μέχρι σήμερα, 200.000 Ινδών αγροτών. Εκμεταλλευόμενη την άγνοια των αγροτών, τους έπεισε πως αν εγκαταλείψουν τις παραδοσιακές καλλιέργειες και αγοράσουν γενετικά τροποποιημένο σπόρο (που στην αρχή τον πούλαγε σχεδόν τσάμπα) θα είχαν πολύ μεγάλες σοδιές. Οι δικοί της σπόροι όμως ήθελαν πολύ νερό και πολλά παρασιτοκτόνα, και οι σοδιές είχαν πρόβλημα. Όταν μάλιστα οι ντόπιοι σπόροι χάθηκαν, αφού δεν καλλιεργήθηκαν από τους αγρότες, οι τιμές για τον σπόρο ανέβηκαν πολύ, τα δάνεια στις Τράπεζες δεν μπορούσαν να πληρωθούν και οι αγρότες μέσα στην απελπισία τους άρχισαν να αυτοκτονούν με ρυθμούς όλο και αυξανόμενους.

15Το τελευταίο και πιο σημαντικό: Η Μονσάντο, και οι άλλες παρόμοιες εταιρίες, προσπαθούν τις τελευταίες δεκαετίες να “πατεντάρουν” τους φυσικούς γονότυπους όλων των καλλιεργούμενων φυτών, και μερικών ζώων, ακόμα και αν δεν τους έχουν τροποποιήσει. Πατέντα στους γονότυπους σημαίνει πως όλη η ζωή, έτσι όπως διαμορφώθηκε από τριάμισυ δισεκατομμύρια χρόνια εξέλιξης, γίνεται πνευματική περιουσία της εταιρίας. Πολύ σύντομα δεν θα είμαστε ιδιοκτήτες ούτε κάν των γονιδίων μας, αυτών των ίδιων που μας έδωσαν ο πατέρας μας και η μητέρα μας, και που βρίσκονται μέσα σε καθένα από το ένα τρισεκατομμύριο κύτταρα που αποτελούν το σώμα μας. Είναι διαφορετικό να πατεντάρεις τις αλλαγές που έκανες σε ένα γονότυπο, και διαφορετικό να κατοχυρώνεις ως πνευματική σου περιουσία όλον τον γονότυπο! Και η αντίδραση πρέπει πια να γίνει υπόθεση όλων των ανθρώπων του πλανήτη, αλλιώς η εποχή της Νέας Δουλοκτησίας δεν είναι μακρυά, μόνο που αντί για τους ανθρώπους οι εταιρίες θα είναι ιδιοκτήτες όλων των γονιδίων που μας αποτελούν!

Μετά από όλα αυτά ποιός την εμπιστεύεται πια την Μονσάντο;

Ε, λοιπόν, οι παλιοί και σταθεροί της φίλοι, οι αμερικανοί πολιτικοί, συνεχίζουν να την εμπιστεύονται! Το τελευταίο σκάνδαλο αποκαλύφθηκε προχτές: Σε ένα προεδρικό διάταγμα, που υπογράφηκε και από τον πρόεδρο Ομπάμα, αν στο μέλλον κάποιος πολίτης αποκτήσει πρόβλημα υγείας που οφείλεται στις γενετικά τροποποιημένες τροφές του, δεν μπορεί να κάνει αγωγή στην Μονσάντο (και τις άλλες εταιρίες βιοτεχνολογίας). Έτσι, οι εταιρίες δεν κινδυνεύουν να καταδικαστούν σε αποζημιώσεις των θυμάτων τους!!!

Ο νόμος αυτός έχει ισχύ για τους έξι επόμενους μήνες. Αν ο κόσμος όλος δεν ξεσηκωθεί εναντίον αυτών των εταιριών, ο προσωρινός νόμος θα αποκτήσει μόνιμη ισχύ. Αλίμονο στα θύματα, που θα πρέπει να ξεπουλήσουν ό,τι έχουν και δεν έχουν για να γίνουν (αν γίνουν) καλά. Αν δεν έχουν περιουσιακά στοιχεία, η μοίρα τους είναι ακόμα πιο σκοτεινή.

Μιχάλης Τζιώτης

καθηγητής Βιολογίας

ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Μπορούμε να επαναφέρουμε στη ζωή εξαφανισμένα είδη;

Από τα τέλη Μαρτίου 2013 ένας βάτραχος της Αυστραλίας που μεγάλωνε τα αβγά του μέσα στην κοιλιά του, και που έχει κηρυχθεί εξαφανισμένος από το 1983, ξαναζεί. Ομάδα Αυστραλών επιστημόνων, που συνεργάζονται στα πλαίσια ενός προγράμματος με το επιτυχημένο όνομα “Πρόγραμμα Λάζαρος”, ανακοίνωσαν πως “πέτυχαν να επαναδραστηριοποιήσουν και να αναβιώσουν” το γονιδίωμα του Rheobatrachus silus χρησιμοποιώντας πυρήνες κυττάρων που είχαν καταψυχθεί την δεκαετία του 1970. Το τριχωτό μαμούθ και το ντόντο θα μπορούσαν να είναι οι επόμενοι υποψήφιοι για να επεμφανιστούν στη ζωή. (Θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε τον όρο “απο-εξαφάνιση”;)

Στο Ντουμπάι επιστήμονες ανέπτυξαν μιαν άλλη τεχνική για να επαναφέρουμε εξαφανισμένα είδη στη ζωή: Εκεί οι ερευνητές τοποθέτησαν κύτταρα από τον ορχικό ιστό κοτόπουλου μέσα σε αρσενικό έμβρυο πάπιας. Δηλαδή έβαλαν με ένεση μέσα στο έμβρυο της πάπιας μέσα στο αυγό της κύτταρα από κοτόπουλο που θα γίνονταν γαμέτες κοτόπουλου (γαμέτες= σπερματοζωάρια ή ωάρια, εδώ σπερματοζωάρια αφού θέλανε οι γαμέτες να είναι αρσενικοί). Αποτέλεσμα ήταν να γεννηθεί ένα αρσενικό παπάκι που όταν μεγάλωσε έδινε σπερματοζωάρια όχι πάπιας αλλά όρνιθας. Όταν ζευγάρωσε με μία κότα δημιουργήθηκαν αυγά που έδωσαν κανονικά κοτόπουλα! Σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι δυνατόν κάποια μέρα να τροποποιούνται τα κοτόπουλα με γονίδια ειδών που είναι εξαφανισμένα, αετών ή ωδικών πτηνών, και να ζευγαρώνουν όταν μεγαλώνουν (τα κοτόπουλα) για να γεννήσουν αυγά που θα εκκολάψουν όχι κοτόπουλα αλλά νεοσσούς άλλων πτηνών, ακόμα και πουλιών που είναι εξαφανισμένα.

Το ερώτημα που δημιουργείται είναι: Πρέπει η Ανθρωπότητα να αφιερώσει πόρους για να καταφέρει να αναπτύξει τεχνικές που θα κλωνοποιήσουν είδη που έχουν εξαφανιστεί και, περίπου όπως στο Jurassic Park, να επαναφέρουμε στη ζωή είδη ζώων που έχουν από παλιά εξαφανιστεί από τη Γη;

Οι Αυστραλοί επιστήμονες χρησιμοποίησαν μια τεχνική που ονομάζεται “μεταφορά πυρήνων σωματικών κυττάρων” για να εμφυτεύσουν πυρήνες του εξαφανισμένου βατράχου σε κύτταρα άλλων βατράχων που ανήκουν σε ένα είδος, το Mixophyes fasciolatus, που είναι μακρινός συγγενής των εξαφανισμένων. Μερικά από τα αβγά αναπτύχθηκαν μέχρι που έγιναν έμβρυα μερικών ημερών. Δεν έζησαν περισσότερο, αλλά όπως λέει ο καθηγητής Mike Archer, του Πανεπιστήμιου της Νέας Νότιας Ουαλίας, στο Σίδνεϊ, “παρατηρούμε τον Λάζαρο να σηκώνεται από τους νεκρούς, βήμα-βήμα, και κάθε βήμα είναι συγκλονιστικό”.

Ο Archer έχει στο παρελθόν ασχοληθεί για πολύ καιρό με την κλωνοποίηση ενός άλλου εξαφανισμένου αυστραλιανού είδους, του Αυστραλιανού μαρσιποφόρου Τίγρη της Τασμανίας (που είχε μάρσιπο, όπως τα καγκουρό, Σημειώστε πως στην Αυστραλία, πριν την άφιξη εκεί των λευκών, υπήρχαν μόνο μαρσιποφόρα θηλαστικά -κάθε είδους, ποντίκια, σκυλιά, τίγρεις, λύκοι- που εξαφανίστηκαν όταν οι Λευκοί έφεραν μαζί τους τα δικά τους πιο εξελιγμένα θηλαστικά. Υπήρχαν εκεί μόνο μαρσιποφόρα γιατί, όταν η Αυστραλία αποχωρίστηκε από την Παγγαία, τα ζώα της σταμάτησαν να μπορούν να επικοινωνούν με τα ζώα της υπόλοιπης γης, και η εξέλιξή τους δεν επηρεάστηκε όταν στην υπόλοιπη γη εμφανίστηκαν τα εξελιγμένα θηλαστικά, που ολοκλήρωναν την ανάπτυξη του έμβρυού τους μέσα στη μήτρα της μητέρας. Αυτός ο τρόπος της ανάπτυξης του εμβρύου είναι πιο ασφαλής, γι' αυτό τα “κανονικά” θηλαστικά είχαν εξελικτικό πλεονέκτημα). Ξαναγυρίζουμε στον Archer: Óå ένα πρόσφατο συνέδριο στην Ουάσινγκτον για το θέμα της “Αποεξαφάνισης των Ειδών” (15 Μαρτίου 2013) ο Archer έκανε μια μεγάλη περιγραφή των προσπάθειών του. Είναι στα σκαριά περισσότερες προσπάθειες για να κλωνοποιηθούν κι άλλα εξαφανισμένα είδη. “ Έχουμε πειστεί πως τα εμπόδια που αντιμετωπίζουμε δεν είναι βιολογικά παρά μόνο τεχνικά, και πως τελικά θα πετύχουμε” ήταν η ακριβής διατύπωση του Archer, και σημείωσε πως η τεχνολογία που αναπτύσσει με την ομάδα του υπόσχεται πολλά, και θα μπορούσε να γίνει σπουδαίο εργαλείο για τη διατήρηση των ειδών, ιδιαίτερα όταν οι πληθυσμοί εκατοντάδων από τα είδη αμφιβίων του πλανήτη μειώνονται με καταστροφικούς ρυθμούς.

Τα Ηθικά προβλήματα (και όχι μόνο) της Απο-εξαφάνισης

Ο κλωνισμός εξαφανισμένων ειδών δημιουργεί, εκτός από τα τεχνικά, και προβλήματα ηθικά. Αν αποφασίσουμε, και καταφέρουμε να κλωνοποιήσουμε τον γονότυπο εξαφανισμένων ειδών, θα “παίξουμε τον Θεό”, ρόλο που δεν είναι βέβαιο πως θα παίξουμε με επάρκεια. Πιστεύουμε πραγματικά πως να επαναφέρουμε στη ζωή ένα-δύο άτομα από κάποιο εξαφανισμένο είδος σημαίνει πως επαναφέρουμε στη ζωή το είδος; Μήπως κατασκευάζουμε ένα ζώο που έχει τη μορφή των ατόμων του εξαφανισμένου είδους, αλλά το είδος είχε και αρκετά άλλα χαρακτηριστικά που δεν τα διαθέτουν τα άτομα που θα κατασκευάσουμε; Ακόμα και αν τα έμβρυα του Rheobatrachus silus ολοκλήρωναν την ανάπτυξή τους, τα άτομα που θα δημιουργούνταν θα ήταν ίδια με τα άτομα τους είδους που γεννιόνταν και μεγάλωναν στη φύση; Αν υποθέσουμε πως οι άνθρωποι εξαφανίζονταν από τον πλανήτη και ο αμθρώπινος γονότυπος πλωνοποιούνταν από κάποια εξωγήινη μορφή ζωής, τα άτομα που θα παράγονταν θα ήταν άνθρωποι ή θα είχαν μόνο τη μορφή του ανθρώπου; Και πόσο ηθικό θα ήταν να σταματήσουμε να νοιαζόμαστε για την διατήρηση του περιβάλλοντος που θα βοηθήσει τα είδη που ακόμα ζουν να επιβιώσουν και να αποφύγουν την εξαφάνιση και, αντί γι' αυτό, να συνεχίσουμε την καταστροφή του και να γίνουμε αιτία για την εξαφάνιση όλο και περισσότερων ειδών με την δικαιολογία πως η συμπεριφορά μας δεν είναι εγκληματική γιατί, τάχα, θα μπορούμε όποιο εξαφανισμένο είδος θέλουμε να το κλωνοποιήσουμε;

Βιολογικά προβλήματα της κλωνοποίησης

Ανεξάρτητα από τις δηλώσεις του κυρίου Archer, που θεωρεί πως δεν υπάρχουν βιολογικά προβλήματα, ας μας επιτραπεί να αναφέρουμε εμείς δύο προβλήματα πολύ σοβαρά:

1Κάθε είδος δεν μεταφέρει μόνο τα γονίδιά του στα παιδιά του, κάνει και κάτι άλλο πολύ σημαντικό: Για κάποιο διάστημα χρόνου, που ποικίλει από είδος σε είδος, οι γονείς (ο ένας ή και οι δύο, ή και με τη βοήθεια και άλλων ατόμων από την ομάδα (ελέφαντες, δελφίνια, φάλαινες) ασχολούνται με μεγάλη επιμέλεια με τα παιδιά τους για να τους μεταφέρουν τις γνώσεις που χρειάζονται για να επιβιώσουν! Ο τρόπος που αναζητούν την τροφή τους, ο τρόπος που προστατεύονται από τους εχθρούς τους, ο τρόπος που επιλέγουν το ταίρι τους, και ίσως και πολλές άλλες γνώσεις, μεταφέρονται από τους γονείς στα παιδιά τους, και είναι το σύνολο ΚΑΙ αυτών των πληροφοριών που, μαζί με τον γενετικό κώδικα, αποτελούν αυτό που λέμε “είδος”, και όχι μόνο οι γενετικές πληροφορίες.

2Για κάθε ιδιότητα του φαινότυπου (αυτού που βλέπουμε από το ζώο) υπάρχουν περισσότερες από μία εντολές μέσα στον γονότυπο (το σύνολο των γονιδίων, που είναι αόρατα). Μέσα στο είδος όμως, για κάθε ιδιότητα του φαινότυπου υπάρχουν πάρα πολλές διαφορετικές εντολές στο σύνολο των γονοτύπων του είδους (το σύνολο των γονιδίων του είδους). Στη Βιολογία έχουμε το “φαινόμενο του λαιμού της φιάλης”. Τι σημαίνει αυτό; Όταν έχουμε ένα πληθυσμό που αποτελείται από πολλά άτομα, η “δεξαμενή των γονιδίων” τους είναι πολύ πλούσια σε ποικιλία των διαφορετικών γονιδίων που είναι υπεύθυνα για την ίδια ιδιότητα, την κάθε ιδιότητα. Η ποικιλία αυτή είναι απαραίτητη για την διατήρηση του είδους. Αν ο πληθυσμός τους για κάποιο λόγο μειωθεί πολύ, η δεξαμενή των γονιδίων τους γίνεται πολύ φτωχότερη, μερικές φορές τόσο φτωχή που το είδος, ακόμα και αν κανείς δεν εμποδίσει την επιβίωσή του, θα εξαφανιστεί. Αυτό, αν το δούμε σε διάγραμμα, μοιάζει με τη μείωση της επιφάνειας ενός υγρού όταν φτάσει στο λαιμό του μπουκαλιού! Οι βιολόγοι μάλιστα μπορούν να υπολογίσουν τον ελάχιστο αριθμό των ατόμων μιας ομάδας ζώων που είναι απαραίτητος για να μπορεί το είδος να επιβιώσει, στους ελέφαντες, π.χ. αυτός ο αριθμός είναι περίπου 300. Αυτό σημαίνει πως χρειάζονται τουλάχιστον 300 ελέφαντες για να μπορεί το είδος να επιβιώσει, και πάλι με δυσκολία, γιατί αν αλλάξει το περιβάλλον που ζουν, μπορεί στα γονίδια κάποιου από τα άτομα που δεν επιβίωσαν να υπήρχε εκείνο το γονίδιο που θα επέτρεπε στην ομάδα να επιβιώσει.

Τι θα έπρεπε να κάνει, λοιπόν, ο κύριος Archer, και κάθε επιστήμονας που συμφωνεί μαζί του; Θα έπρεπε να μπορεί να έχει το γενετικό υλικό όχι από ένα τριχωτό μαμούθ, αν είναι το μαμούθ που θέλει να απο-εξαφανίσει, αλλά τουλάχιστον από 300 διαφορετικά άτομα του είδους! Μετά, αφού τα δημιουργήσει, θα πρέπει να μπορεί να τα διδάξει πώς να επιβιώνουν σε ένα περιβάλλον που δεν μοιάζει καθόλου με αυτό για το οποίο ήταν φτιαγμένα. Και αυτό χωρίς να ξέρουμε τη γλώσσα τους!

Μήπως, λοιπόν, θα ήταν πιο φθηνό, πιο απλό, πιο εφικτό και πιο ηθικό να αφήναμε καταμέρος αυτά τα πειράματα και να καταπιανόμασταν στα σοβαρά με την κατανομή των πόρων και των προσπαθειών μας στο να διατηρήσουμε το περιβάλλον; Να περιορίσουμε την καταστροφή των βιοτόπων των υπό εξαφάνιση ζώων, να σταματήσουμε τον τρελό χορό του κέρδους από τον φόνο τους ώστε να μπορέσουν τα είδη των υπό εξαφάνιση ζώων να επιβιώσουν; Σκοτώνουμε ό,τι σέρνεται, περπατάει, πετάει και κολυμπάει, ακόμα και αν γνωρίζουμε πως πιθανόν να σκοτώνουμε το τελευταίο άτομο κάποιου είδους. Ο άνθρωπος δε θα μπορέσει να επιβιώσει αν καταστρέψει την οικολογική ισορροπία που εξασφαλίζεται από τη συνεργασία όλων των ειδών. ¨Ετσι, με τέτοια μυαλά, θα είναι το τελευταίο θύμα της καταστροφικής για το περιβάλλον και των άλλων ειδών συμπεριφοράς του.

Μιχάλης Τζιώτης

Καθηγητής Βιολόγος